Emek İş Mimari Maket / Profesyonel Maket Hizmetleri...

Maketin Tanımı
Tarihi  Gelişimi
Maket Çeşitleri
Mimari Maketler

Önemli Not:
Web sitemizde yer alan maket ile ilgili tüm bilgiler; Ali GÜRBÜZ’e ait, Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yapı Anabilim Dalı “Bir bina maketinin eğitim materyali olarak kullanılması ve öğrenme üzerindeki etkileri” İsimli Yüksek Lisans Tezi ve Emek-İş’e ait “Mimari Maket Notları” isimli eserlerden yararlanılarak hazırlanmıştır. Ayrıca yapılan tüm alıntıların kaynakçaları dipnot olarak bölüm sonuna eklenmiştir.

Yasal Uyarı:
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri hakkındaki kanun hükümlerine göre; web sitemizde yer alan maket ile ilgili verilerin izin alınmaksızın ticari amaçlı web sitelerinde yayınlanması, tamamen veya kısmen kopyalanması, değiştirilmesi ve dağıtılması yasaktır. Ancak, bu web siteleri  içerisinde yer alan bilgilerin, tüm kullanım hakkı ile diğer uyarılar göz önünde bulundurularak ve kaynak gösterilerek ticari olmayan, bilimsel veya kişisel amaçlı olarak kullanılmasına izin verilmektedir.

Web sitemizdeki bilgileri yeterli bulmamanız halinde, mimari maketlerle ilgili her nevi bilimsel veya kişisel çalışmalarınız için hafta içi 10:00 – 18:00 saatleri arasında tüm iletişim adres ve telefonlarımızdan daha detaylı bilgi, görüş ve önerilerimizi alabilir; elimizde mevcut olan kitap, makale, resim gibi her tür fiziksel ve dijital dökümanı talep edebilirsiniz.

Maketin Tanımı

“Maket” kavram olarak Fransızca’dan dilimize girmiş bir sözcüktür. Aslı “maquettte” biçimindedir. Sözlük anlamı, “Mimarlıkta, sanayide ve bazı sanat dallarında yer alan eserlerin taslak durumundaki küçük örneği”(1)olarak verilmektedir. “Maket” sözcüğünün Türkçe’deki diğer iki karşılığı da yine Fransızca’dan dilimize girmiş olan “model” ve “minyatür” kelimesidir. Bu kelimelerin  Fransızca aslı ise “modèle” ve “miniature” biçimindedir. “Minyatür” sözcüğünün dilimizdeki kullanımını artıran önemli bir olay da, 2 Mayıs 2003 tarihinde Türkiye ve Osmanlı coğrafyasından seçilmiş eserlerin 1/25 ölçekli maketlerinin yer aldığı İstanbul Miniaturk Parkı’nın açılışı olmuştur.

Terim olarak ise maket; herhangi bir nesnenin belirlenen ölçekte, aslından küçük yada büyük olarak bir örneğinin yapılmasını ifade eder.
 

Maketin Tarihi Gelişimi

Nesnelerin maketinin yapılmaya başlanması neredeyse tarihle yaşıttır. Arkeologların milattan binlerce yıl öncesine ait olduğu tahmin edilen minyatürler buldukları biliniyor. İnsanlar tarih boyunca etkilendikleri, veya önem verdikleri manzaraları değişik malzemeler kullanmak suretiyle, küçülterek modellemişlerdir.  

Mimari maketin tarihi de maket tarihi kadar eskidir. Kahire Müzesi’nde binlerce yıl önce Mısırlılar tarafından yapıldığı tahmin edilen ve şaşırtıcı derecede detaylı maketler sergilenmektedir. Günümüzden binlerce yıl önce yapıldığı düşünülen bu eserler insanların çok eski çağlardan beri yaşadıkları binaların maketlerini yapma ihtiyacı duyduklarını gösteriyor. 

Resim - 1	Resim – 2

Mısır Orta Krallık, 11’nci Hanedan zamanına tarihlendirilmiş (M.Ö 2134-1991) olan bu dioramalar Firavun’un hizmetinde olan önemli bir pozisyondaki Meketre isimli soylunun mezarında 1920 yılındaki kazılarda bulunmuştur Resim 1’te oldukça detaylı bir dokuma atölyesi, Resim 2’de ise bir marangoz atölyesi görülmektedir. Tüm bu dioramalar gerçek hayatta Meketre’ye hizmet eden hizmetkarların ölümden sonra aynı şekilde hizmet vermesi için mezarına konan minyatürleridir. (2)

Önceleri kil, pişmiş toprak, ağaç ve çeşitli madenlerden yapılan maketlerin gelişiminde askeri amaçlar büyük rol oynamıştır. Komutanlar savaş planlarını küçük modeller üzerinde anlatmışlar.  

17. yüzyılda gelişimini iyice hızlandıran maketçilik için 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında iki önemli gelişmeden söz edilebilir. İlki, sanayinin ve hammadde işleme tekniklerinin gelişmesiyle çok daha seri ve düşük maliyetle, kaliteli maketlerin üretimidir. Fakat maket sektörü için asıl devrim sayılabilecek olay plastiğin icadıdır. Oldukça dayanıklı, şekil vermesi kolay ve maliyeti eski malzemelere oranla çok daha ucuz olan plastiğin sektöre girmesiyle birlikte harika eserler ortaya çıkmış ve kalıp alma teknikleri hızla gelişmiştir. 

“1940'ların sonu 1950'lerin başında iki iş adamı mevcut plastik işlerinin yanında maket yapma işine girdiler. İngiltere'de Nicholas Kove ve Amerika'da Lewis Glasser, plastik enjeksiyon teknolojisi kullanarak modeller üretmeye başladılar. Bu iki işadamının yan iş olarak girdikleri model üretim işi maketçilik dünyasının iki büyük devinin doğmasına sebep oldu. Kove Airfix 'i, Glasser ise Revell 'ı kurarak günümüze kadar sürecek kaliteli modern maket kitlerinin üretilmelerini sağladılar.” (3)

Resim – 3 : 1/72 Ölçekli Bir Airfix Modeli

O tarihlerden bugüne kadar  plastik, polyester, akrilik malzeme sektörlerindeki halen devam eden gelişmeler, maket sektörüne de öncülük ederek yeni metotlar geliştirmeye yardımcı oluyor. Günümüzde çeşitli CAD programlarıyla bilgisayar ortamında milimetrik hassasiyetle çizilen projelerin maketleri de artık bilgisayar destekli kesim teknolojileri kullanılarak aynı hassasiyette teşkil edilebiliyor. Maket sektörünün bugün geldiği noktada  CNC ve lazer kesim makineleri ile 3 boyutlu yazıcı(3D Printer)lar en son teknolojik gelişmeler olarak sıralanabilir.

Maket Çeşitleri

Geçmişten günümüze kadar insanoğlunun kullandığı her aracın, yapının, mekanın ve hatta karşılaştığı olayların bile maketinin yapılabildiği düşünülürse, maketleri kesin sınırlarla birbirlerinden ayırmanın mümkün olmadığı anlaşılır. Ancak, gerek hobi olarak, gerekse profesyonel anlamda maket yapımıyla ilgilenen kişiler dikkate alındığında, bilgi ve yeteneklerinin birbirinden farklı olduğunu ve başlıca birkaç alanda sınırlandığını görürüz.  Buna göre bir sınıflandırma yapıldığında maketler;

1. Mimari Maketler
2. Askeri maketler
3. Otomobil Maketleri
4. Gemi Maketleri
5. Uçak Maketleri
6. Mobilya Maketleri
7. Tıbbi Maketler
8. İnsan Ve Hayvan Maketleri
9. Diğer Maketler

Olarak başlıca birkaç gruba ayrılabilir. Emek-İş olarak biz; bu sınıflar içinde “Mimari Maketler” üzerinde uzmanlaşmış bulunmaktayız.

Mimari Maketler

Günümüzde hızla önem kazanan mimari maket kavramıyla, yapı sektörünün ilgi alanına giren tüm maketler kastedilmektedir. Kapsamının bu kadar geniş olması nedeniyle mimari maketleri kendi içinde birkaç temel sınıfa ayırmak gerekir.

Topografik Maketler

Bu maketlerin görevi mevcut bir arazinin Topografik yapısını göstermektir Ağaç, ağaç grupları, orman, çalılık gibi öğeleri gösterirken araziyi canlı şekilde ifade etmek için derinlikleri, şevleri, su alanlarını, veya ana yolları da içerebilirler. Maketin ölçeğini kıyaslayabilmek içinse, ağaç, taşıt veya insan gibi ölçek belirleyici elemanlar kullanılabilir.

resim-4 : Topografik Maket Örneği

 

Park-Bahçe Maketleri

Arazi ve çevre maketlerine kıyasla daha küçük alanları gösteren 1/500, 1/200 ve 1/100 gibi daha büyük ölçekli maketlerdir. Park-Bahçe maketlerinde münferit binaları, anayolların dışında ara yolları, patikalar, yürüyüş yolları, arazinin ağaçlandırması, oyun alanları, küçük bahçeler, parklar, yüzme havuzları gibi detayları park-bahçe maketlerinde görebilmek mümkündür. Ama öncelikli olarak amaçları belli bir alandaki zemin durumu, mevcut yapıları, yol ve meydanları göstermektir. Park-Bahçe maketlerinde ölçek belirleyici elemanlar olan ağaç, otomobil, insan, elektrik ve aydınlatma direği gibi elemanlar sık kullanılır.

 

Yapı(Kitle) Maketleri

Şehircilik ve çevre maketlerine göre daha büyük ölçeklerde imal edilen, yapının bizzat kendisini esas alan maketlerdir.

Makette gösterilmesi gereken detaylara bağlı olarak 1/200, 1/100 bazen de 1/50 ölçekli olarak tanzim edilirler. Sadece kitlesel olarak tek bir binadan oluşabileceği gibi park-bahçe maketleriyle birlikte oluşturularak bina çevresini kapsayacak şekilde de yapılabilirler.

Şehircilik Maketleri

Şehircilik maketlerinde tercih edilen ölçek genellikle 1/1000 veya 1/500 dür. Yapı grupları ve bunların birbiriyle ilişkilerini gösterir. Kısmen arazinin durumu hakkında da bilgi verdikleri için bir bakıma vaziyet planı niteliğindedirler.


resim-8: Shangai Kentsel Planlama Binası’nda sergilenen Dünya’nın en büyük şehircilik maketi

İç Mekan Maketleri

Tefriş maketi olarak da adlandırılırlar. Bir yapının iç mimarisini göstermek için tanzim edilen maketlerdir, mekanı mobilyalarından döşeme kaplamalarına kadar göstermek mümkündür. İç mekan maketlerinde seçilen ölçek genellikle 1/50 olmasına rağmen, ölçek bazen 1/20 ye kadar çıkmaktadır.

Detay Maketleri

Projede anlatılması güç ve bilhassa sürekli tekrarlanan noktalarda durumu detaylı olarak göstermek için yapılan maketlerdir. Bu detaylar statik yönden zorunlu veya sadece estetik olarak düşünülmüş olabilir. Detay maketlerinde ölçek genellikle 1/10 olmakla birlikte, 1/20 den 1/1 e kadar değişen ölçeklerde detay maketi tanzim edilebilmektedir.

(1) Türkçe’de Batı Kökenli Kelimeler Sözlüğü, Türk Dil Kurumu
(2) http://www.altarmodeling.com/modelingtr.htm
(3) Maket Dünya’sına İlk Adım, Abdullah Turhal, Şen Matbaacılık, İstanbul 2004